Longontsteking
Een longontsteking is een infectie van de lagere luchtwegen die bij mensen met (ernstig) astma vaker voorkomt en ernstiger kan verlopen.
Jaarlijks krijgen ongeveer 125.000 Nederlanders een longontsteking, variërend van licht tot ernstig. Ongeveer 25-30% van hen, zo’n 30.000 tot 35.000 mensen, moet vanwege de ernst van de infectie in het ziekenhuis worden opgenomen. Een longontsteking kan één long aantasten, maar soms ook beide longen. Dit wordt een dubbele longontsteking genoemd.
Wat is een longontsteking?
Een longontsteking (pneumonie) is een infectie en ontsteking van de lage luchtwegen, met name de bronchiën en longblaasjes, veroorzaakt door bacteriën, virussen, schimmels of parasieten. Bij deze infectie vullen de longblaasjes zich met vocht of pus, waardoor de zuurstofopname vermindert en je ziek wordt.
Hoe ontstaat een longontsteking?
Vaak ontstaat een longontsteking na een verkoudheid of griep, doordat ziektekiemen zoals bacteriën of virussen dieper in de longen terechtkomen.
Risicofactoren die de kans op een longontsteking verhogen zijn onder andere astma of COPD, diabetes, een hoge leeftijd, roken, een verzwakt immuunsysteem, bedlegerigheid en blootstelling aan schadelijke stoffen die de luchtwegen irriteren. Dit kunnen bijvoorbeeld rook (van sigaretten of open vuur), stofdeeltjes (bijvoorbeeld in de bouw of industrie), chemische dampen (zoals oplos- of schoonmaakmiddelen) of luchtvervuiling (uit verkeer of fabrieken) zijn.
Wanneer heb je een longontsteking?
Je kunt een longontsteking krijgen nadat je een luchtweginfectie hebt gehad. Je merkt dit dan doordat je plotseling weer ziek wordt en je klachten ernstiger worden, zoals hoge koorts, hoesten, slijm opgeven, benauwdheid, borstpijn en malaise. De kans op het ontwikkelen van een longontsteking is groter als je tot een risicogroep behoort, zoals hierboven beschreven.
Wat zijn de symptomen van een longontsteking?
Symptomen van een longontsteking kunnen zijn:
- Veel hoesten, vaak met geelgroen slijm en soms bloed.
- Koorts (hoger dan 38 °C).
- Kortademigheid, een snelle oppervlakkige ademhaling.
- Pijn bij (diep) inademen.
- Je in zijn geheel ziek voelen: vermoeidheid, klam zweten, rillingen, spierpijn, verminderde eetlust, hoofdpijn.
Bij ouderen kunnen ook verwardheid of buikklachten ontstaan.
Hoe wordt een longontsteking vastgesteld?
De arts kan een longontsteking op verschillende manieren vaststellen. Dit kan door naar de longen te luisteren met een stethoscoop. Fijn gekraak of vochtgeluiden wijzen op een ontsteking. Hij of zij kan ook een röntgenfoto laten maken ter bevestiging van de ontsteking. Daarnaast kunnen bloedonderzoek of sputumanalyse helpen om de oorzaak te achterhalen.
Hoe wordt een longontsteking behandeld?
Een longontsteking kan op verschillende manieren worden behandeld. Als de infectie door bacteriën wordt veroorzaakt, krijg je meestal antibiotica (vaak amoxicilline, doxycycline e.d.). Soms eerst via een infuus, daarna als tablet. Verder is het belangrijk om goed uit te rusten, voldoende te drinken en gezond te eten. Je mag pijnstillers gebruiken als je koorts hebt of pijn voelt. Bij een zware longontsteking kan opname in het ziekenhuis nodig zijn voor extra zuurstof via een neusbril of masker, en eventueel intensieve zorg bij ernstige gevallen.
Hersteltijd van een longontsteking
Herstellen van een longontsteking kan tijd kosten. Meestal verdwijnt de koorts na 1 week. Na 3 weken zijn dagelijkse activiteiten weer mogelijk. Na 4 tot 6 weken nemen hoesten en kortademigheid duidelijk af. Na 3 maanden zijn de meeste symptomen verdwenen. Vermoeidheid kan langer aanhouden. Volledig herstel is mogelijk na 6 maanden. Vooral na ernstige infecties kan het herstel lang duren.
Een longontsteking vraagt veel van het lichaam. Het is dan ook belangrijk goed naar je lichaam te luisteren. Iedereen is anders, dus het herstelproces verschilt per persoon. De genoemde termijnen zijn een indicatie, geen vaststaand gegeven.
Wat zijn de mogelijke gevolgen van een longontsteking?
De meeste mensen herstellen volledig na een longontsteking. Klachten kunnen echter weken tot maanden aanhouden, zoals hierboven beschreven. Zeldzame complicaties zijn onder andere een longabces (een ingekapselde ontstekingshaard), empyeem (pus tussen de longvliezen), septische shock (bacteriën in de bloedbaan) en fibrose (littekenweefsel in de longen). Daarnaast kan blijvende schade aan de longblaasjes ontstaan, waardoor de longfunctie langdurig vermindert.
Wat is het verband tussen een longontsteking en (ernstig) astma?
Longpatiënten, waaronder mensen met (ernstig) astma, behoren tot de risicogroep voor een longontsteking. Dit komt doordat hun luchtwegen al geïrriteerd en kwetsbaar zijn, waardoor ze vatbaarder zijn voor infecties. Bij een longontsteking vullen de longblaasjes zich met vocht of pus, waardoor de zuurstofopname vermindert. Dit veroorzaakt een benauwd gevoel dat soms lijkt op een astma-aanval. Het is daarom belangrijk goed op te letten. Vooral bij het ontstaan van geel of groen slijm (sputum) en koorts. Tijdig contact opnemen met je behandelend zorgverlener is essentieel, zeker als je tot de risicogroep behoort. Een verwaarloosde longontsteking kan ernstige complicaties geven, zoals een longabces, empyeem, septische shock of blijvende schade aan de longblaasjes.
Astma zelf is een chronische ontsteking van de luchtwegen, waarbij bij verergering meer slijm wordt geproduceerd en de luchtwegen vernauwd raken. Hierdoor kost ademhalen meer moeite. Een longontsteking kan bij mensen met (ernstig) astma niet alleen vaker voorkomen, maar ook een astma-aanval uitlokken. Bij ernstig astma kunnen behandelingen zoals biologicals of prednison beïnvloed worden door een longontsteking.
Wat kun je zelf doen als je (ernstig) astma hebt en de kans op een longontsteking wil verkleinen?
Gelukkig kunnen mensen met (ernstig) astma zelf in actie komen om de kans op een longontsteking te verkleinen. Voorbeelden hiervan zijn:
- Volg je Astma Actieplan: vermijdt prikkels, blijf trouw aan je inhalatiemedicatie.
- Haal jaarlijks de griepprik.
- Let op algemene voorzorgsmaatregelen: handhygiëne, gezonde levensstijl, niet roken, schone lucht.
- Heb je astma en krijg je koorts of hoest je ineens meer? Wees extra alert en schakel tijdig medische hulp in.
Wanneer contact opnemen?
Het is altijd goed om contact op te nemen met je
huisarts of behandelend arts als je de situatie
niet vertrouwt. Zij kunnen ook advies en tips geven.
Neem vooral contact op bij:
- Hoge of aanhoudende koorts (vanaf 38,5 °C).
- Moeilijker ademhalen, zowel in rust als bij inspanning.
- Bloed ophoesten.
- Verergering van astmaklachten.
Waarom hebben mensen met astma een groter risico op een longontsteking?
Mensen met astma hebben al geïrriteerde en kwetsbare luchtwegen, waardoor ziekteverwekkers gemakkelijker een infectie kunnen veroorzaken. Hierdoor is de kans op een longontsteking groter dan bij mensen zonder astma.
Hoe herken ik het verschil tussen een astma-aanval en een longontsteking?
Een astma-aanval veroorzaakt benauwdheid en piepende ademhaling, terwijl een longontsteking vaak gepaard gaat met koorts, hoesten met geelgroen slijm, pijn bij ademhalen en algemeen ziek zijn. Bij twijfel is het belangrijk om een arts te raadplegen.
Kan een longontsteking een astma-aanval uitlokken?
Ja, een longontsteking kan de luchtwegen extra irriteren en een astma-aanval veroorzaken. Mensen met ernstig astma moeten daarom alert zijn op tekenen van infectie en bij klachten direct medische hulp zoeken.
Hoe kan ik als astmapatiënt het risico op een longontsteking verkleinen?
Volg je astma-actieplan, gebruik je medicatie zoals voorgeschreven, vermijd roken en andere irriterende stoffen, zorg voor goede handhygiëne en haal jaarlijks de griepprik. Bij klachten zoals koorts en toegenomen hoesten is het belangrijk snel contact op te nemen met je zorgverlener.
Wat moet ik doen als ik met astma symptomen van een longontsteking krijg?
Neem meteen contact op met je huisarts of longverpleegkundige, vooral bij hoge koorts, moeite met ademhalen, bloed ophoesten of verergering van astmasymptomen. Vroege behandeling voorkomt complicaties.
